Mamy-mamom.pl: Po stracie ciąży wiele kobiet szuka odpowiedzi na pytanie, dlaczego do niej doszło. Jakie są najczęstsze przyczyny wczesnych poronień i co wiemy o wpływie codziennego stresu czy aktywności fizycznej na ich wystąpienie?
Prof. Krzysztof Łukaszuk: Potrzeba zrozumienia tego, co się wydarzyło, jest naturalna. Najczęstszą przyczyną wczesnych poronień są nieprawidłowości chromosomowe zarodka. Chromosomy zawierają informację genetyczną potrzebną do jego rozwoju. Takie nieprawidłowości często powstają losowo, mimo że oboje rodzice są zdrowi. Ich częstość wzrasta wraz z wiekiem kobiety.
Pojedyncze poronienie na wczesnym etapie ciąży – z uwagi na częstość występowania takiego zjawiska – zazwyczaj nie wymaga dodatkowej diagnostyki. Jeśli straty się powtarzają lub poronienie wystąpi na późniejszym etapie, warto ustalić przyczynę. Poza czynnikami genetycznymi, możliwe są również nieprawidłowości budowy macicy, niewyrównane zaburzenia hormonalne i metaboliczne czy zespół antyfosfolipidowy. Ich znaczenie oceniamy w kontekście historii konkretnej pacjentki.
Nie ma dowodów, że zwykłe napięcie w pracy czy trudny dzień same w sobie powodują poronienie. Przewlekły stres może pogarszać sen i samopoczucie, dlatego kobieta potrzebuje wsparcia. Nie oznacza to jednak, że jej emocje wyjaśniają stratę. Podobnie umiarkowana aktywność fizyczna w niepowikłanej ciąży nie zwiększa ryzyka poronienia. Zalecenia dotyczące ruchu zmieniają się wtedy, gdy stan zdrowia wymaga indywidualnego podejścia do prowadzenia ciąży. Nie należy więc traktować codziennych czynności jako dowodu, że kobieta zrobiła coś niewłaściwego.
Od czego zacząć przygotowania do kolejnej ciąży? Czy już po pierwszej stracie potrzebna jest szeroka diagnostyka?
Warto zacząć od wizyty u lekarza i oceny tego, co się wydarzyło. Specjalista podczas badania upewni się, że poronienie zostało zakończone i nie ma powikłań wymagających leczenia. Zakres kontroli zależy od przebiegu straty, zastosowanego postępowania i objawów. Po obfitym krwawieniu może być potrzebna choćby ocena, czy nie doszło do niedokrwistości.
Na wizytę warto zabrać wypis ze szpitala (jeśli była hospitalizacja), opisy USG, dotychczasowe wyniki oraz listę przyjmowanych leków i suplementów. Ważne są tydzień ciąży, w którym doszło do straty, przebieg ewentualnych wcześniejszych ciąż i choroby przewlekłe. Te informacje pozwalają dobrać badania do sytuacji pacjentki.
Po jednej wczesnej, niepowikłanej stracie zazwyczaj nie ma wskazań do rozbudowanej diagnostyki poronień nawracających. To nie znaczy, że pacjentka nie potrzebuje konsultacji i wyjaśnień. Potrzebuje ich niezależnie od liczby strat.
Według ESHRE, Europejskiego Towarzystwa Rozrodu Człowieka i Embriologii, nawracające poronienia można rozpoznać po dwóch stratach. Wówczas warto omówić diagnostykę w tym kierunku. Już po jednej stracie szerszej oceny może wymagać poronienie w drugim trymestrze, przebyta zakrzepica lub podejrzenie choroby autoimmunologicznej. Znaczenie mają także wiek i historia rozrodu. Każde badanie powinno odpowiadać na konkretne pytanie i mieć znaczenie dla dalszego postępowania.
Które badania rzeczywiście pomagają wyjaśnić powtarzające się poronienia?
Oceniamy kilka obszarów. Jednym z nich jest budowa macicy. Badanie USG, w razie potrzeby trójwymiarowe, pomaga wykryć niektóre wady wrodzone oraz zmiany w obrębie jamy macicy. Dalsze badania, na przykład histeroskopię, dobiera się do konkretnego podejrzenia.
Kolejnym obszarem jest czynność tarczycy. W diagnostyce poronień nawracających uwzględnia się TSH i przeciwciała anty-TPO, a dalsze oznaczenia zależą od wyników. Trzeba odróżnić nieprawidłową pracę tarczycy od samej obecności przeciwciał. Kobieta z prawidłową czynnością tarczycy nie powinna automatycznie otrzymywać hormonów wyłącznie po to, by zapobiec poronieniu.
Ważnym elementem jest diagnostyka zespołu antyfosfolipidowego. Nie każde odchylenie od normy laboratoryjnej wyjaśnia stratę i nie każdy nieprawidłowy wynik wymaga leczenia.
Warto również omówić możliwość analizy genetycznej tkanek z poronienia. Może ona wskazać nieprawidłowość chromosomową, która tłumaczy zatrzymanie rozwoju ciąży. Rozpoznanie zaburzeń u płodu nie musi oznaczać choroby genetycznej u rodziców ani tego, że sytuacja się powtórzy. Badanie histopatologiczne nie zastępuje analizy genetycznej, a prawidłowy wynik testu genetycznego nie wyklucza wszystkich możliwych przyczyn. Badanie kariotypu rodziców, czyli liczby i struktury ich chromosomów, rozważamy indywidualnie, uwzględniając między innymi wywiad rodzinny i wynik badania tkanek.
Ocena powinna dotyczyć pary. Zdrowie partnera, jego wiek, leki i palenie tytoniu również mają znaczenie. Jeśli występują trudności z poczęciem, ważne jest badanie nasienia. Przy nawracających stratach w wybranych sytuacjach można rozważyć ocenę uszkodzeń DNA plemników. Nie jest to jednak standardowy test po jednym poronieniu. Jego wynik może jednak w niektórych przypadkach dobrać odpowiednie leczenie.
Kiedy warto szukać przyczyn immunologicznych? Wiele kobiet słyszy, że ich organizm „odrzuca ciążę”.
To określenie bywa bardzo obciążające, a jednocześnie niewiele wyjaśnia. Układ odpornościowy uczestniczy w prawidłowym rozwoju ciąży. Nie musi zostać “wyłączony”, aby zarodek mógł się zagnieździć. Potrzebna jest odpowiednia regulacja jego działania.
Przykładem choroby immunologicznej o dobrze udokumentowanym znaczeniu dla rozwoju ciąży jest zespół antyfosfolipidowy, czyli APS. Może wiązać się z zakrzepicą i określonymi powikłaniami ciąży. Ważne, że pojedynczy dodatni wynik nie wystarcza do postawienia rozpoznania. Trzeba uwzględnić historię kliniczną oraz potwierdzić utrzymywanie się nieprawidłowości w badaniach wykonanych w odpowiednim odstępie, co najmniej 12 tygodni.
Inaczej wygląda sytuacja z popularnymi panelami komórek NK czy cytokin. Nie są rutynowym punktem diagnostyki poronień. Wynik NK we krwi nie pozwala stwierdzić, że komórki odpornościowe w macicy niszczą zarodek. Wartościowe może być natomiast oznaczenie NK w endometrium. Warto jednak pamiętać, że brak wyjaśnienia straty nie jest dowodem na jej immunologiczne podłoże.
Czy heparyna, aspiryna lub progesteron mogą zapobiec kolejnej stracie?
Każdy z tych leków ma określone wskazania. U pacjentek z położniczym zespołem antyfosfolipidowym odpowiednio dobrane leczenie heparyną i małą dawką kwasu acetylosalicylowego może poprawiać rokowanie. Nie można jednak przenosić tego schematu na każdą kobietę po poronieniu. Przy niewyjaśnionych stratach rutynowe stosowanie tych leków nie przynosi potwierdzonej korzyści, a może powodować działania niepożądane, w tym krwawienia.
Progesteron także nie jest uniwersalnym zabezpieczeniem ciąży. Może pomóc, gdy w obecnej ciąży występuje krwawienie, wcześniej doszło do poronienia, a USG potwierdziło ciążę wewnątrzmaciczną. Leczenie zleca lekarz po ocenie badań pacjentki. Samo przebyte poronienie nie oznacza, że każda kolejna ciąża wymaga takiej terapii.
Podobnej ostrożności wymagają sterydy czy wlewy immunologiczne. Nie powinny być rutynowo dodawane „na wszelki wypadek”.
Kiedy można wrócić do starań i jak się do nich przygotować?
Po niepowikłanym wczesnym poronieniu zazwyczaj nie jest konieczne wstrzymanie się od starań na wiele miesięcy. Powrót do planowania potomstwa można rozważyć po ustąpieniu objawów, gdy nie ma medycznych przeciwwskazań i kobieta czuje się gotowa. Wcześniej warto skontrolować stan układu rodnego u lekarza.
Inne postępowanie może być potrzebne po powikłaniach, przy niedokrwistości, infekcji lub chorobie wymagającej wyrównania. Ciąża pozamaciczna i zaśniadowa to odrębne sytuacje, w których obowiązują indywidualne zalecenia dotyczące dalszych starań.
Przed ciążą warto z lekarzem przejrzeć przyjmowane leki, uregulować przebieg chorób przewlekłych i omówić suplementację folianów. Nie należy samodzielnie odstawiać potrzebnego leczenia. Podstawą przygotowania do ciąży pozostają unikanie alkoholu i odstawienie używek, regularne posiłki, sen i ruch dostosowany do zdrowia. Długa lista suplementów nie zastępuje tych działań.
Gotowość emocjonalna nie zawsze pojawia się razem z fizyczną. Jedna kobieta chce szybko spróbować ponownie zajść w ciążę, inna potrzebuje czasu. Jeśli strata i lęk utrudniają codzienne życie, warto skorzystać ze wsparcia psychologicznego. Jego celem jest pomoc w trudnym doświadczeniu.
A jeśli badania nie wyjaśnią przyczyny? Co wtedy można zaplanować przed następną ciążą?
Prawidłowe wyniki badań oznaczają, że w przeprowadzonej diagnostyce nie znaleźliśmy określonej przyczyny. To nie jest to samo co stwierdzenie, że „nic się nie stało”, ani powód, by obiecywać sukces przy następnej próbie. Jednocześnie brak rozpoznania przyczyny utraty ciąży nie przekreśla szans na urodzenie dziecka.
Pomóc może konkretny plan opieki po uzyskaniu ciąży i konkretne wskazówki – kiedy zgłosić się do lekarza, kiedy wykonać USG i z kim kontaktować się w razie niepokojących objawów. Obfite krwawienie, silny ból brzucha, omdlenie lub znaczne osłabienie są wskazaniami do pilnej pomocy.
Z gabinetu pacjentka powinna wyjść z wyjaśnieniem, co już wiemy, czego jeszcze nie wiemy i jakie będą kolejne kroki. Nie zawsze możemy usunąć niepewność, ale możemy zadbać, by kobieta nie pozostawała z nią sama. 
Uzupełnienie wywiadu
Czytelniczkom, które chcą lepiej zrozumieć możliwe przyczyny poronień, rolę odporności oraz zasadność proponowanych badań i terapii, polecamy książkę prof. Krzysztofa Łukaszuka „Czy Twoje ciało sprzyja ciąży? Płodność, poronienia i immunologia”. To uzupełnienie rozmowy i pomoc w przygotowaniu pytań na wizytę u lekarza.
Książka: https://sklep.iyoni.app/czy-twoje-cialo-sprzyja-ciazy-plodnosc-poronienia-i-immunologia/